Rendètz-vos e compromisi (hitzorduak)

Ua agenda viva ei plea de rendètz-vos e compromisi. Aguesta leccion t’ensenhe a parlar-ne: auer un rendètz-vos, quedar damb quauquarrés, díder se ès liure.

Vocabulari clau

Basc	Aranés
hitzordua	rendètz-vos (acòrd d’ora damb quauquarrés)
bilera	reünion
errebisioa	revision (medica, dentau)
medikua	eth metge
dentista	dentista
kontsulta	consulta

Auer un rendètz-vos o ua reünion

Entà “è X” s’emplegue eth vèrb ukan (dut, du, dugu, ...):

Bilera dut. — È reünion.
Hitzordua dut medikuarekin. — È un rendètz-vos damb eth metge.
Errebisioa du semearekin. — A ua revision damb eth sòn hilh.

Se vòs especificar era ora, simplaments l’ahiges ath començament o ath finau: Bostetan bilera dut / Bilera dut bostetan.

Quedar damb quauquarrés — `geratu` + `-ekin`

Geratu signifique “quedar(-se)”, e combinat damb eth sociatiu -ekin (damb):

Patron	Exemple	Aranés
X-ekin geratu naiz	Egoitzekin geratu naiz	È quedat damb Egoitz
X-ekin geratuko naiz	Egoitzekin geratuko naiz	Quedarè damb Egoitz

Eth sufix -ekin se pegue ath nòm. S’acabe en consonanta s’ahig -ekin: Mikel + ekin = Mikelekin, Maialenekin. S’acabe en vocau s’ahig -rekin: Garazirekin, Anerekin.

Acordar era ora

Frases tipiques entà concretar:

Zer ordutan geratuko gara? — A quina ora quedam?
Bostetan ondo? — As cinc ores plan?
Sei eta erdietan geratuko gara. — Quedaram as sies e mieja.
Bederatziak aldera. — Cap as nau.
Hamabietan. — As dotze.

Aldera = “ath torn de”, “cap a”. Fòrça util quan non vòs comprometer-te damb ua ora exacta.

Acceptar e refusar

Òc	Non / excusa
Bai, ondo!	Ezin dut, beste plan bat dut.
Ados!	Ezin dut, lanpetuta nago.
Ederki!	Ezin dut, beste afari bat dudalako.
Konforme!	Beste egun batean, mesedez.

Èster liure / ocupat

Libre nago. — Soi liure.
Ordu hori libre dut. — È aguesta ora liura.
Lanpetuta nago. — Soi ocupat/ada.
Gauza asko egin behar ditut. — È fòrça causes a hèr.

Mini-dialòg

— Aizu, kafe bat hartuko dugu bihar?

— Bai, oso ondo. Zer ordutan geratuko gara?

— Bostak aldera ondo?

— Ezin dut bostetan, dentista dut. Sei eta erdietan?

— Ederki, sei eta erdietan tabernan.

Dar excuses damb `-elako`

Quan refuses quauquarren, çò naturau ei dar era rason damb eth sufix -elako (perque):

Ezin dut, lan egin behar dudalako. — Non pòdi, perque è de trabalhar.
Ezin dut, gaixorik nagoelako. — Non pòdi, perque soi malaut.
Ezin dut, amarekin egon behar dudalako. — Non pòdi, perque è d’èster damb era mia mair.

Nòta culturau: en euskaltegis e contèxtes formali se resèrve hitzordua entà rendètz-vos concrèts (metge, perruqueria). Entre amics ei mès naturau emplegar geratu + -ekin, sense eth mot hitzordua sonque que volgues soslinhar qu’ei quauquarren de formau.