Iritzia eta konpletiboak — wyrażanie opinii i zdania dopełniające z -ela

Dla poziomu A2 wyrażanie opinii jest jedną z kluczowych kompetencji. Ta lekcja da ci:

Formuły do rozpoczynania opinii.
Zdanie dopełniające z -ela (że…).
Zaprzeczenie opinii za pomocą -enik (nie sądzę, że…).
Przyczynę z -lako i zeren (ponieważ…).

Rozpoczynanie opinii

Polski	Euskera
Myślę, że…	Uste dut…
Wydaje mi się, że…	Iruditzen zait…
Moim zdaniem	Nire ustez
Dla mnie	Niretzat
Wiem, że…	Badakit…
Zgadzam się	Ados nago
Nie zgadzam się	Ez nago ados
Masz rację	Arrazoia duzu
To prawda	Egia da

Zdanie dopełniające z -ela

Gdy opinia wprowadza inne zdanie, czasownik w zdaniu podrzędnym otrzymuje przyrostek -(e)la („że…”). Zmiana jest bardzo regularna:

Bez przyrostka	Z -ela	Polski
da	dela	że jest
naiz	naizela	że (ja) jestem
zara	zarela	że ty jesteś
du	duela	że to ma
ditu	dituela	że je ma
dut	dudala	że (ja) to mam
zen	zela	że był/była
nuen	nuela	że (ja) to miałem/miałam
etorriko da	etorriko dela	że przyjdzie

Uste dut Anboto pozik dagoela. — Myślę, że Anboto jest zadowolony.

Badakit gauza zailak gertatu direla. — Wiem, że wydarzyły się trudne rzeczy.

Argi dago euskaraz hobeto hitz egiten duela. — Jest jasne, że mówi lepiej po baskijsku.

Zaprzeczenie opinii: -enik

Gdy mówisz „nie sądzę, że + czasownik”, przyrostek w zdaniu podrzędnym zmienia się na -enik:

Polski	Euskera
Nie sądzę, żeby był dobry	Ez dut uste ona denik
Nie sądzę, żeby przyszli	Ez dut uste etorriko direnik
Nie wydaje mi się, żeby to była prawda	Ez zait iruditzen egia denik

To specyficzna forma zaprzeczenia z czasownikami wyrażającymi opinię. W twierdzeniu: uste dut ona dela. W przeczeniu: ez dut uste ona denik.

Inne struktury do wyrażania opinii

Te struktury łączą przymiotnik + da + zdanie z -ela:

Polski	Euskera
Jest jasne, że…	Argi dago + -(e)la
Ważne jest, żeby…	Garrantzitsua da + -tzea
To prawda, że…	Egia da + -(e)la
Jest możliwe, że…	Posible da + -tzea
To logiczne, że…	Logikoa da + -(e)la
To interesujące…	Interesgarria da + -tzea

Argi dago ikasten ari zarela. — Jest jasne, że się uczysz.

Garrantzitsua da euskaraz hitz egitea. — Ważne jest, aby mówić po baskijsku.

Zdania przyczynowe: -lako i zeren

Aby wyrazić przyczynę („ponieważ”), masz dwie możliwości:

Przyrostek -lako (w zdaniu podrzędnym, najczęstszy)

czasownik + -lako

Polski	Euskera
Ponieważ przyszedł	Etorri delako
Ponieważ jestem głodny	Goseak nagoelako (o gose naizelako)
Ponieważ to ważne	Garrantzitsua delako
Ponieważ tego nie lubię	Ez zaidalako gustatzen

Etxean nago gaixorik nagoelako. — Jestem w domu, ponieważ jestem chory.

Bilbora joaten naiz lana bertan dudalako. — Jeżdżę do Bilbao, ponieważ mam tam pracę.

Spójnik zeren (na początku zdania)

Polski	Euskera
…, ponieważ jest to ważne	…, zeren* garrantzitsua baita*
…, jako że przyszedł	…, zeren* etorri baita*

To „romańska” forma wyrażania przyczyny, bardziej formalna lub publicystyczna. W mowie potocznej preferuje się -lako.

Mini-debata

— Olatz, uste dut Bilbo Donostia baino interesgarriagoa dela.

— Ez nago ados. Donostia askoz politagoa da, uste dut, itsasoa duelako ondoan.

— Egia da itsasoa duela, baina Bilbon museo gehiago daudela ere egia da.

— Bai, baina iruditzen zait giroa, kalea, jendea… Donostian goxoagoak direla. Eta Donostiako pintxoak Bilbokoak baino hobeak direla ere bai!

Przydatne struktury w pigułce

Polski	Euskera
Myślę, że to ważne	Garrantzitsua dela* uste dut*
Wiem, że ma rację	Arrazoia duela* badakit*
Nie sądzę, żeby przyszli	Ez dut uste etorriko direnik
Jest jasne, że ma problemy	Argi dago arazoak dituela
Ponieważ jest chory	Gaixorik dagoelako
Ponieważ jest zimno	Hotz egiten duelako

Częste pułapki

Nie zapominaj o podwójnej naturze: -ela w twierdzeniu, -enik w przeczeniu opinii.
Przyrostek -ela dołącza się do odmienionego czasownika, a nie do imiesłowu: etorriko da → etorriko dela.
Niektóre języki (np. hiszpański) przy wątpliwości przechodzą w tryb łączący, w baskijskim nie ma tak ostrej różnicy: uste dut ondo dagoela (myślę, że jest dobrze) i zalantza dut ondo dagoenik (wątpię, żeby było dobrze) używają różnych form, ale nie formalnego „trybu łączącego”.

Wskazówka pedagogiczna: formuła Nire ustez + zdanie + -lako + zdanie jest prawdopodobnie najbardziej użytecznym narzędziem na poziomie A2 do wyrażania opinii i argumentowania. Przykładowy model:

Nire ustez euskara ikastea garrantzitsua da gure herriaren hizkuntza delako. („Moim zdaniem nauka języka baskijskiego jest ważna, ponieważ jest to język naszego narodu”.)