Iritzia eta konpletiboak — opinar y completivas con -ela

Pa A2 exprisar opinión ye una d’as competencias clau. Ista lección te da:

As formulas pa encetar una opinión.
A completiva con -ela (que…).
A negación d’a opinión con -enik (no creigo que…).
A causa con -lako y zeren (porque…).

Encetar una opinión

Aragonés	Euskera
Creigo que…	Uste dut…
Me pareix que…	Iruditzen zait…
En a mía opinión	Nire ustez
Pa yo	Niretzat
Sé que…	Badakit…
Soi d’alcuerdo	Ados nago
No soi d’alcuerdo	Ez nago ados
Tiens razón	Arrazoia duzu
Ye verdat	Egia da

A completiva con -ela

Quan a opinión introduce una atra frase, o verbo subordinau leva o sufixo -(e)la (“que…”). O cambio ye muito regular:

Sin sufixo	Con -ela	Aragonés
da	dela	que ye / que ye
naiz	naizela	que (yo) soi
zara	zarela	que tu yes
du	duela	que lo tien
ditu	dituela	que los tien
dut	dudala	que (yo) lo tiengo
zen	zela	que yera
nuen	nuela	que (yo) lo teneba
etorriko da	etorriko dela	que vendrá

Uste dut Anboto pozik dagoela. — Creigo que Anboto ye contento.

Badakit gauza zailak gertatu direla. — Sé que han pasau cosas dificils.

Argi dago euskaraz hobeto hitz egiten duela. — Ye claro que parla millor en euskera.

Negación d’opinión: -enik

Quan dices “no creigo que + verbo”, o sufixo d’o subordinau cambia a -enik:

Aragonés	Euskera
No creigo que sía bueno	Ez dut uste ona denik
No creigo que viengan	Ez dut uste etorriko direnik
No me pareix que sía verdat	Ez zait iruditzen egia denik

Ye a forma especifica d’a negación con verbos d’opinión. En afirmativo: uste dut ona dela. En negativo: ez dut uste ona denik.

Atras estructuras opinativas

Istas estructuras combinan adchectivo + da + frase con -ela:

Aragonés	Euskera
Ye claro que…	Argi dago + -(e)la
Ye important que…	Garrantzitsua da + -tzea
Ye verdat que…	Egia da + -(e)la
Ye posible que…	Posible da + -tzea
Ye lochico que…	Logikoa da + -(e)la
Ye intresant…	Interesgarria da + -tzea

Argi dago ikasten ari zarela. — Ye claro que yes estudiand.

Garrantzitsua da euskaraz hitz egitea. — Ye important parlar en euskera.

Causals: -lako y zeren

Pa exprisar causa (“porque”), tiens dos vías:

Sufixo -lako (subordinau, o mas común)

verbo + -lako

Aragonés	Euskera
Porque ha veniu	Etorri delako
Porque tiengo fambre	Goseak nagoelako (o gose naizelako)
Porque ye important	Garrantzitsua delako
Porque no me fa goyo	Ez zaidalako gustatzen

Etxean nago gaixorik nagoelako. — Soi en casa porque soi malauto.

Bilbora joaten naiz lana bertan dudalako. — Voi ta Bilbau porque tiengo o treballo allí.

Conchunción zeren (a o principio d’a frase)

Aragonés	Euskera
Porque ye important	…, zeren* garrantzitsua baita*
…, ya que ha veniu	…, zeren* etorri baita*

Ye a forma “romana” de causa, mas formal u periodistica. En a fabla se prefiere -lako.

Mini-debat

— Olatz, uste dut Bilbo Donostia baino interesgarriagoa dela.

— Ez nago ados. Donostia askoz politagoa da, uste dut, itsasoa duelako ondoan.

— Egia da itsasoa duela, baina Bilbon museo gehiago daudela ere egia da.

— Bai, baina iruditzen zait giroa, kalea, jendea… Donostian goxoagoak direla. Eta Donostiako pintxoak Bilbokoak baino hobeak direla ere bai!

Estructuras útils en lista

Aragonés	Euskera
Pienso que ye important	Garrantzitsua dela* uste dut*
Sé que tien razón	Arrazoia duela* badakit*
No creigo que viengan	Ez dut uste etorriko direnik
Ye claro que tien problemas	Argi dago arazoak dituela
Porque ye malauto	Gaixorik dagoelako
Porque fa fredor	Hotz egiten duelako

Trampas frecuents

No xublides a doble cara: -ela en afirmativo, -enik en negativo d’opinión.
O sufixo -ela s’apega a o verbo conchugau, no a o participio: etorriko da → etorriko dela.
En aragonés, o dubte demanda subchuntivo, en euskera no i hai diferencia tallant: uste dut ondo dagoela (creigo que ye bien) y zalantza dut ondo dagoenik (dudo que sía bien) fan servir formas distintas pero no un “subchuntivo” formal.

Nota pedagochica: a formula Nire ustez + frase + -lako + frase ye probablement a ferramienta d’A2 mas rentable pa opinar y argumentar. Exemplo modelo:

Nire ustez euskara ikastea garrantzitsua da gure herriaren hizkuntza delako. (“En a mía opinión, aprender euskera ye important porque ye a luenga d’o nuestro pueblo”.)