Deklinabidea osatzen — declinacións novas A2

Nesta lección integradora repásanse catro declinacións novas que o A2 engade ao repertorio do A1 (NOR, NORK, NORI, NON, NOREN, NORA, NONDIK, NOREKIN). Son as que aparecen en calquera exame de A2 e completan a “rosa” do éuscaro.

NORENTZAT — para quen (destinativo)

-(r)entzat sobre o substantivo determinado

Substantivo	Forma	Galego
niretzat	niretzat	para min
zuretzat	zuretzat	para ti
beretzat / harentzat	beretzat	para el/ela
guretzat	guretzat	para nós
zuentzat	zuentzat	para vós
haientzat	haientzat	para eles
Lander	Landerrentzat	para Lander
a nai	amarentzat	para a nai
os amigos	lagunentzat	para os amigos

Hau zuretzat da. — Isto é para ti.

Opari bat erosi dut Garazirentzat. — Merquei un agasallo para Garazi.

Liburu hau gazte ikasleentzat da. — Este libro é para os mozos estudantes.

Variante: existe tamén a forma -(r)endako, sinónima en moitos dialectos: Garazirendako, niretzako/niretako. A estándar é -rentzat.

NORAINO — ata (límite)

-(r)aino sobre o substantivo (segue a regra do NORA: vogal → +raino, consoante → +eraino)

Galego	Éuscaro
Ata o monte	mendiraino
Ata Bilbao	Bilboraino
Ata aquí	honaino
Ata onde	noraino
Ata o cumio	tontorreraino

Korrika egin dugu plazaraino. — Corremos ata a praza.

Bilboraino etorri zen eta gero itzuli. — Veu ata Bilbao e logo volveu.

NORANTZ — cara a (dirección)

-(r)antz sobre o substantivo (mesmo padrón que NORA)

Galego	Éuscaro
Cara ao monte	mendirantz
Cara á casa	etxerantz
Cara ao sur	hegorantz
Cara a ti	zurantz

Etxerantz abiatu nintzen. — Dirixinme cara á casa.

Itsasorantz dago etxea. — A casa está orientada cara ao mar.

Diferenza con NORA (-ra): NORA indica destino concreto (“vou a Bilbao”); NORANTZ indica dirección aproximada (“vou cara a Bilbao”, sen garantía de chegar).

ZERGATIK / NORENGATIK — por causa de (motivativo)

Para preguntar o motivo: zergatik? (por que?). Para responder cun substantivo: -engatik.

Substantivo	Forma	Galego
nigatik	nigatik	por min (causa)
zugatik	zugatik	por ti
beragatik / harengatik	beragatik	por el/ela
Lander	Landerrengatik	por Lander
a nai	amarengatik	pola nai
o amor	maitasunarengatik	polo amor
a chuvia	euriagatik	pola chuvia

Eskerrik asko etorri zarelako, niregatik! — Grazas por vir, por min!

Berandu iritsi nintzen trafikoarengatik. — Cheguei tarde por culpa do tráfico.

Zergatik egin duzu hori? — Zugatik. — Por que o fixeches? — Por ti.

Nota: distingue -engatik (causa: “por culpa de”) de -rentzat (destinatario: “para”). En galego tamén as distinguimos («por» / «para»), coma en éuscaro.

NONGO / NOIZKO — de que lugar / momento

Xa viches NON (-an: en) en A1. NONGO e NOIZKO converten un lugar ou un tempo en modificador (atributo):

Galego	Éuscaro
A xente de Bilbao	Bilboko jendea
O museo de Donosti	Donostiako museoa
O xornal de hoxe	Gaurko egunkaria
O exame de mañá	Biharko azterketa
A festa de xullo	Uztaileko jaia

É o caso NONGO/NOIZKO (-ko / -tako tras consoante): “de onde” / “de cando” en sentido atributivo.

Forma	Para que
-ko singular	Bilboko, etxeko, gaurko
-etako plural	etxeetako, mendietako, urteetako

Atzoko afaria ona zen. — A cea de onte estaba boa.

Bilboko etxebizitzak garestiak dira. — As vivendas de Bilbao son caras.

Mendietako loreak ederrak dira. — As flores das montañas son bonitas.

Mini-táboa resumo

Caso	Sufixo	Pregunta	Exemplo
NORENTZAT	-rentzat	para quen?	Garazirentzat
NORAINO	-raino	ata onde?	Bilboraino
NORANTZ	-rantz	cara a onde?	etxerantz
NORENGATIK	-engatik	por causa de quen/que?	euriagatik
NONGO	-ko	de onde (atributo)?	Donostiako
NOIZKO	-ko / -tako	de cando?	gaurko, atzoko

Mini-texto integrador

Joan den astean Bilboraino joan ginen autobusez. Helmuga: hiriko museorako sarrera bana erostea. Bilboko jendea oso jatorra izan zen. Buelta hartzeko, taxi bat hartu genuen etxerantz: euri-jasa hain handia zen, ezen autoa euriagatik hondatu zen. Azkenean, ordu bat beranduago iritsi ginen Donostiako geltokira. Hori bai, etxean opari bat zegoen zain: niretzat, ama maitearen partez.

Repaso visual: a rosa do A2

Agora xa manexas todos os casos básicos:

Caso	Pregunta	Sufixo	Exemplo (etxe)
NOR	quen?	-a	etxea
NORK	quen fai?	-ak	etxeak (suxeito)
NORI	a quen?	-ari	etxeari
NON	onde?	-an	etxean
NORA	a onde?	-ra	etxera
NONDIK	de onde?	-tik	etxetik
NOREKIN	con quen?	-arekin	etxearekin
NOREN	de quen?	-aren	etxearen
NONGO	de onde (at.)?	-ko	etxeko
NORENTZAT	para quen?	-arentzat	etxearentzat
NORAINO	ata onde?	-raino	etxeraino
NORANTZ	cara a onde?	-rantz	etxerantz
NORENGATIK	por quen?	-arengatik	etxearengatik
-ZAZ / -Z	instrumental	-z	etxez
-RIK	partitivo (negación)	-rik	etxerik (ez dago)

Reto A2: escribe unha frase con cada caso usando o substantivo Garazi. Verás como funciona toda a maquinaria do éuscaro nunha soa persoa.

Nota pedagóxica: estas declinacións son a “porta a B1”: se as dominas, xa podes construír frases ricas en información (destino, motivo, atributo, dirección). En B1 afóndase nos usos abstractos e engádense algunhas máis (instrumental con valor causal, partitivo estendido).