Agintera — l'imperativo

L’imperativo (agintera) sirve ta dar instruccions, fer demandas y dar conseyos. En basco ye muito mas sencillo de lo que pareix: a forma mas emplegada coincide cuasi siempre con o participio d’o verbo.

A regla basica: emplega o participio

Ta muitas ordens de cada día, o verbo amaneix en a suya forma de participio sin auxiliar:

Aragonés	Euskera
Pilla	Hartu
Sienta-te	Eseri
Leva-te	Jaiki
Escribe	Idatzi
Leye	Irakurri
Escuita	Entzun
Repite	Errepikatu
Aspera	Itxoin
Zarra a puerta	Itxi atea
Ubre a finestra	Ireki leihoa

Ista ye a forma mas emplegada en l’aula, en a carrera y en as instruccions escritas. Sirve tanto ta zu como ta zuek.

Formas sintéticas (trinkoak): zatoz, zoaz

Bells verbos muit freqüents tienen formas sintéticas especificas ta l’imperativo. Istas son as que conviene memorizar:

Verbo	Tú (zu)	Vusatros (zuek)
etorri (vinir)	Zatoz	Zatozte
joan (ir)	Zoaz	Zoazte
ekarri (traer)	Ekarri / Ekar ezazu	Ekar ezazue
eraman (levar)	Eraman / Eramazu	Eramazue
egon (estar)	Egon / Lasai (¡tranqui!)	Egon

— Zatoz hona, mesedez. — Zoazte lehenbailehen.

Imperativo NOR-NORI-NORK: emadazu, esadazu

Cuan das una orden con dople obchecto (“da-me isto”, “di-le allo”), o basco tiene formas compactas muit útils:

Aragonés	Euskera
Da-me	Emadazu / Eman iezadazu
Di-me	Esadazu / Esan iezadazu
Da-le	Emaiozu / Eman iezaiozu
Di-le	Esaiozu / Esan iezaiozu
Da-nos	Emaguzu
Datz-me	Emadazue

Istas formas son largas d’aprender; en A2 en i ha prou con emadazu / esadazu / emaiozu / esaiozu y con entender que vienen d’o verbo eman / esan.

”Per favor” y suavizadors

L’imperativo en basco no suena brusco si i adhibes bella parola de cortesía:

Mesedez — per favor
Ahal baduzu — si puetz
Faborez (variant coloquial)
Eskerrik asko aldez aurretik — gracias por adebant

Emadazu ogia, mesedez. Itxoin pixka bat, ahal baduzu.

Instruccions (recetas, anuncios, aula)

L’imperativo ye a forma estandar en:

Recetas: Moztu tipula. Bota olioa zartaginera. Frijitu bost minutuz.
Cartels: Itxi atea. Ez ukitu. Erabili maskara.
Aula: Ireki liburua. Idatzi koadernoan. Errepikatu nirekin.
Mediu: Hartu pilula bat. Edan ur asko. Hartu atseden.

Mini-texto

Sukaldari eskolan, irakasleak esaten du:

— Hartu patata bat. Garbitu ondo. Kendu azala. Moztu zatitan eta bota ur irakinera. Itxoin hogei minutu. Eta probatu ondoren.

Nota cultural: en basco o tono mandón de l’imperativo s’atenúa con l’entonación y o contexto, no tantas vegadas con perifrasis (“podrías…”). Acompanyar a orden con mesedez u con una risa gosa estar prou. Si quiers bella cosa mas cortés, di eman ahal didazu…? (¿me puetz dar…?).